6 oktober 2026
DOOR YVONNE OSSEFORTH
Het is 2017 als we met ons jonge gezin in Gasselte neerstrijken. Hier omarmt men het principe van ‘voor het dorp, door het dorp’, met hobbyclubs, sportverenigingen en werkgroepen. Ik wilde zelf stappen zetten in duurzaamheid en het liefst met mensen in het dorp. Zo kwam ik bij de enthousiaste werkgroep ‘Energie en duurzaamheid’ terecht. Samen met een ondernemer hebben we een collectief zonnedak weten te realiseren. Daarmee dragen inwoners samen bij aan lokaal opgewekte, duurzame energie. Met het geld dat overblijft wordt ieder jaar een sociaal doel gezocht. Zo’n ‘project’ helpt ons dorp en de inwoners op zowel maatschappelijk als duurzaam vlak en dat draagt bij aan een fijn dorp. Je zou het ‘naoberschap’ kunnen noemen.
Een sprong naar 11 september dit jaar, Dedemsvaart Overijssel. Ik was namens de NMF Drenthe door de GGD Drenthe gevraagd om als panellid mee te praten over naoberschap bij de regionale uitreiking van de Eo Wijersprijsvraag. Dit is een ontwerpwedstrijd voor een mooie en gezonde leefomgeving. Voor deze 13e editie ontwikkelden drie ontwerpteams onder het thema ‘Verkwikkende Vergezichten’ een plan voor de voormalige hoogveenontginningen (tussen Hoogeveen, Coevorden, Hardenberg en Ommen). De vraag was; ‘hoe kan de inrichting van dit gebied bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen én aan meer trots en verbondenheid onder inwoners?’
De finale bracht ontwerpers, gezondheidsexperts, overheden en regionale betrokkenen bij elkaar. Niet alleen de plannen stonden centraal, maar ook de vraag wat er nodig is om gezondheid, veerkracht en sociale samenhang écht onderdeel te maken van de toekomst van de regio. De jury, zowel de regionale als de landelijke, koos uiteindelijk voor Welzijnsoord Veenkoloniën, een ontwerp waarin onder meer naoberbossen* en agroforestry** samenkomen.
Dat wij als NMF Drenthe waren gevraagd om mee te praten in het panel over naoberschap is niet toevallig: het thema past precies in ons straatje. We ondersteunen de beweging van onderop en werken samen met bewoners, lokale initiatieven en organisaties aan een leefomgeving die mooier, gezonder en duurzamer wordt. Ook agenderen we onderwerpen die daarvoor belangrijk zijn, zoals biodiversiteit, een gezonde bodem, klimaatadaptatie, duurzame landbouw en zeggenschap van inwoners.
Voor mij is naoberschap geen nostalgisch beeld van vroeger. Het is ook geen manier om bewoners alle maatschappelijke problemen zelf te laten oplossen. Het gaat om de kracht van mensen om naar elkaar om te kijken, samen verantwoordelijkheid te nemen en de eigen omgeving vorm te geven. Die kracht is in veel dorpen nog aanwezig, maar staat ook onder druk door vergrijzing, individualisering, mobiliteitsproblemen en het verdwijnen van voorzieningen. Daarom is het belangrijk om naoberschap niet als vanzelfsprekend of als hol begrip te gebruiken. Het vraagt om concrete plekken, activiteiten en netwerken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en iets voor elkaar kunnen betekenen. Denk aan een dorpshuis, gezamenlijke moestuin, buurtvoedselbos, een energiegemeenschap, een wandelnetwerk of een plek waar jong en oud samen actief zijn.
De ruimtelijke inrichting kan hier aan bijdragen door een plek te zijn voor ontmoeting, bewegen, natuur en lokaal initiatief. Het plan Welzijnsoord Veenkoloniën laat zien hoe noaberbossen zulke plekken kunnen worden: plekken waar bewoners elkaar ontmoeten, kinderen leren over natuur, mensen kunnen werken aan herstel en waar de gemeenschap mede bepaalt wat er gebeurt. Agroforestry kan daar een verbinding leggen met landbouw, landschap, biodiversiteit en het verdienvermogen van boeren. Binnen NMF Drenthe ondersteunen wij ook al een aantal jaar buurtvoedselbossen en boeren die bezig willen met agroforestry. Juist bij dit soort initiatieven zie je hoe natuur en sociale samenhang samen kunnen komen.
De uitdaging is om ruimte te maken voor initiatieven van bewoners, deze serieus te nemen en waar nodig te ondersteunen met kennis, financiering, grond en een overheid die naast de samenleving staat. Want naoberschap betekent juist dat je het samen doet en begint daarom ook niet met een blauwdruk van bovenaf. Het begint bij de vraag: wat willen mensen zelf in hun dorp of buurt behouden, herstellen of opbouwen? De ontwerpteams van de Eo Wijersprijsvraag zijn tijdens het ontwerptraject een aantal keer in gesprek gegaan met inwoners en andere belanghebbenden uit het gebied. De volgende stap is om ze nu samen uit te gaan voeren.
En dat brengt me terug bij mijn dorp Gasselte en bij waar naoberschap voor mij over gaat. Samen werken aan een mooi, gezond en toekomstbestendig dorp of regio. Maar ook gewoon: elkaar kennen, elkaar tegenkomen en samen plezier maken. Want hoe meer mensen zich verbonden voelen met de plek waar ze wonen, hoe sterker die plek wordt.
*Naoberbossen zijn gezamenlijke eetbare bossen waar inwoners elkaar ontmoeten, samenwerken en bijdragen aan natuur en leefbaarheid.
**Agroforestry is een vorm van landbouw waarbij bomen en struiken worden gecombineerd met gewassen of vee, zodat voedselproductie samengaat met biodiversiteit, een gezonde bodem en een aantrekkelijk landschap.
Projectmedewerker voedsel & landbouw