Circulair Bouwen in Drenthe vraagt om actieve opdrachtgevers en meer projecten

27 november 2018

Circulair Bouwen in Drenthe vraagt om actieve opdrachtgevers en meer projecten

Tweedaags event sluit af met rijke oogst en serie aanbevelingen

Drentse opdrachtgevers, ontwerpers en bouwers moeten de handen ineen slaan zodat het circulaire bouwen de nieuwe standaard en gemeengoed gaat worden. Het Circulair Bouwen geldt – naast energieneutraal en aardgasloos – als grootste uitdaging voor de Drentse bouwsector, maar staat nog in de kinderschoenen. Gelukkig laten voorbeeldprojecten zien dat het kan en ook niet duurder hoeft te zijn. Er is nu vooral behoefte aan een samenhangende aanpak voor meer massa en praktijkervaringen via een groeiend aantal projecten. Deze conclusies trekken de Drentse organisatoren van het tweedaagse Circulair Bouwevent Drenthe dat begin november in Assen is georganiseerd. Een 50 tal organisaties bogen zich met zo’n 100 deelnemers in een groot aantal lezingen en werksessies over de vraag hoe aan het circulaire bouwen provincie-breed verder handen en voeten gegeven kan worden…

Opgave en noodzaak voldoende erkend

De noodzaak en urgentie voor een radicaal andere aanpak van de bouw wordt zowel door
overheden als bouwsector breed onderschreven en is inmiddels in allerlei recente nota’s
vastgelegd. De bouw is één van de grootste energieslurpers en grondstof-gebruikers en ook
nog een omvangrijke afvalproducent. Grondstoffen voor de bouw raken wereldwijd snel uitgeput. Ook in de Noord Nederlandse Routekaart voor de circulaire economie en in de provinciaal vastgestelde ‘Roadmap voor Circulair Drenthe’ is de bouwsector daarom één van de belangrijkste doelgroepen.

De lat ligt bij de circulaire aanpak aanmerkelijk hoger dan energieneutraal of aardgasloos. Ook allerlei andere aspecten als hergebruik van gebouwen en materialen, het gebruik van meer natuurlijke grondstoffen, het ontwikkelen van gebouw- of woondiensten en de daarbij behorende nieuwe verdienmodellen komen daarbij aan bod. Nieuwbouwkosten vormen slechts een fractie van de totale exploitatiekosten van een gebouw. De belangrijke kansen voor circulaire economie schuilen dan ook in een geheel andere benadering van de gebruiks- en de exploitatiekosten.

Meer projecten

De meest prominente oproep tijdens het tweedaagse event is de behoefte aan een grotere stroom praktijkprojecten. In landelijk verband is de doelstelling om voor de bouw van 400 naar 4000 circulaire projecten te groeien. De redenatie daarachter is dat er dan voldoende massa is bereikt voor de gewenste circulaire doorbraak. Voor Drenthe betekent dit dat er de komende tijd eerst bij tientallen en daarna bij honderden bouwprojecten werk gemaakt moet worden van de circulaire aanpak.

 

‘‘ De bestaande gebouwen in Drenthe vormen de toekomstige schatkist voor materialen.’’

 

De eerste stappen zijn daarvoor nu gezet. Zo is op het event het project Circulair wonen
van de Drentse woningcorporaties gepresenteerd. Dit project – dat onlangs van start is gegaan –
richt zich met een eerste serie proefwoningen op een circulaire aanpak van de totale
vernieuwingsopgave van de corporaties; zo’n 5000 woningen. Met het event zijn zo’n 50
tot 75 opdrachtgevende en opdrachtnemende organisaties bereikt. Samen met hen willen de
organisatoren op basis van een programmatische aanpak en intensieve samenwerking dit soort
projecten de komende tijd verder aanjagen en laten doorgroeien.

Actief en uitdagend publiek opdrachtgeverschap

Bestaande regels en restricties vormen volgens deelnemers geen grote belemmeringen voor het circulaire bouwen. Wat veelal ontbreekt is actief en uitdagend opdrachtgeverschap. Daarbij ligt de lat voor de circulaire aanpak bij de opdracht zo hoog mogelijk en wordt er meer in samenwerking met ontwerpers en bouwers gewerkt aan voorbereiding, realisatie en uitvoering van projecten. De aanpak van de gemeente Oosterwolde vormde tijdens het event een inspirerend voorbeeld. Deze gemeente daagt bedrijven via persoonlijke gesprekken uit tot circulaire samenwerking met plaatselijke ondernemers en werkt met bouwteams aan de realisatie van een serie ambitieuze voorbeeldprojecten.

Concreet betekent dat ook dat publieke opdrachtgevers als de provincie, gemeenten en waterschappen meer kunnen doen. Bijvoorbeeld door een intensievere onderlinge samenwerking waarbij meer gebruik wordt gemaakt van elkaars ervaringen. Het formeren van een expertteam voor circulair opdrachtgeverschap kwam daarbij als waardevolle vervolgactie naar voren. Voor bouwondernemers is het belangrijk, en dat kunnen ze niet alleen, dat er meer vanuit de doelen en minder vanuit eisen en restricties wordt gewerkt. De eerder genoemde samenwerking tussen verschillende gemeenten is daarbij belangrijk om zoveel mogelijk uniforme eisen te formuleren. Ook is er gepleit voor meer financiële prikkels. Bijvoorbeeld kortingen op leges of de O.Z.B.

Proeftuinen met voldoende schaalgrootte

De kern van een circulaire aanpak is dat er minder naar nieuwbouw en het stapelen van
stenen wordt gekeken. Bij het ontwerp wordt juist meer vanuit gebieden en maatschappelijke
opgaven geredeneerd. Dat vraagt nieuwe samenwerkingsverbanden en cross-overs
tussen verschillende sectoren. Voorlopende bouwbedrijven als Ballast Nedam en Van Wijnen
richten zich daarom steeds meer op gebiedsontwikkeling en het samenwerken met andere partners voor het aanbieden van allerlei woon- en werkdiensten. De verdere ontwikkeling van het circulaire bouwen vraagt daarom ook om een serie Drentse proeftuinen voor circulaire gebiedsontwikkeling. Proeftuinen die hand in hand kunnen gaan met het creëren van nieuwe maatschappelijke samenwerkingsvormen en allianties.

Het Havenkwartier Assen is een belangrijk eerste voorbeeld. Tijdens het event zijn het
belang en kansen van de circulaire aanpak voor dit gebied benadrukt. Voor de verdere
aanpak en opschaling van de circulaire bouw zijn meer van deze proeftuinen gewenst. Daar
gaan we als organisatoren werk van maken. Kansen en aanknopingspunten liggen hiervoor
bij de stedelijke investeringsagenda’s en bij andere maatschappelijke verbouwingsopgaven.
Bijvoorbeeld bij Drentse scholen en in de zorgen recreatiesector. Daarbij gaat het niet alleen
om nieuwbouw, maar ook om hergebruik van bestaande gebouwen en om het combineren
en samenbrengen van verschillende diensten en functies.

Aanbevelingen en verdere acties

Markplaats voor circulaire bouwmaterialen

Tijdens het event bleek dat er inmiddels een groot aantal materialen en technieken beschikbaar
zijn waarmee de circulaire aanpak verder kan. Materialen die dicht bij huis en vanuit de eigen
regio beschikbaar zijn. Bij opdrachtgevers en bouwers is daarover nog veel onbekend en het
is nog lang niet altijd duidelijk welke materialen het beste scoren. Op het event klonk daarom de
roep om een marktplaats of materialenbank waarin vraag en aanbod en duurzaamheids-scores bij elkaar komen.

Van sloopbedrijven naar oogstbedrijven

Hoogwaardig hergebruik van bestaande gebouwen en bouwmaterialen vormen de beste manier
om energie en grondstoffen te sparen. Goede inventarisaties van de beschikbare materialen
in gebieden en gebouwen is noodzakelijk. Deze gegeven set ‘LEGO-stenen’ vormen vervolgens
de basis voor nieuwe ontwerpen. Samen met het bestaande landelijke Madaster kan hiervoor een
serie Drentse proefprojecten opgezet worden. De Drentse sloop- en afvalverwerkingsbedrijven
kunnen zich op basis van deze projecten meer en meer als ‘oogstbedrijven’ ontwikkelen. Hierin
zijn bijvoorbeeld in Hoogeveen en Meppel de eerste stappen al gezet. De bestaande gebouwen
in Drenthe vormen de toekomstige schatkist voor materialen. Bij alle nieuwbouw moet de
losmaakbaarheid voorop komen te staan.

Steun bij ontwikkeling circulaire producten en diensten

Het aantal bouwbedrijven dat werk kan maken van circulaire aanpak moet nog verder groeien.
Vooral de kleinere (MKB) bouwbedrijven hebben meer moeite met het ontwikkelen en vernieuwen van hun aanpak. Deze ondernemers verdienen stimulansen en ondersteuning. Tijdens het event bleek dat hiervoor een groot aantal mogelijkheden en regelingen beschikbaar zijn. Zo is er een landelijk ondersteuningsprogramma voor het ontwikkelen van nieuwe business cases en product innovaties. De eventorganisatoren willen deze mogelijkheden samen met het bedrijfsleven gaan aangrijpen op basis van concrete start ups en nieuwe project-initiatieven.

Verbinding met scholen, kennisinstellingen en aanpak tekort aan vakmensen

Tijdens het event bleek ook dat het circulaire bouwen samengaat met een geheel nieuwe kijk op
de bouw. Deze gaat zich meer richten op bredere samenlevingsvraagstukken, nieuwe diensten en
technieken. Verbinding van voorbeeldprojecten aan scholen en kennisinstellingen maakt de bouw voor jonge studenten aantrekkelijker.

Drentse etalage voor circulaire projecten

Er heerst nog veel onbekendheid rondom circulair bouwen. Dat vraagt om duidelijke
richtingaanwijzers. Tegelijkertijd zit niemand te wachten op een discussie over de terminologie of een breed debat over exacte invulling. Het is nu de kunst om de circulaire aanpak werkendeweg en lerenderwijs verder in de Drentse praktijk te brengen. Tegelijk moeten we de circulaire projecten meer in de etalage zetten. Aloude principes als ‘zien is geloven’ en ‘goed voorbeeld doet goed volgen’ zullen de doorslag moeten geven.

We nodigen iedereen die mee wil denken en mee wil werken uit om contact met ons
op te nemen. We houden u op de hoogte…